Παρασκευή, 27 Απριλίου 2012

ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ


Ηθικά  Νικομάχεια.  Το  αρχαίο κείμενο που εξετάζεται στις πανελλήνιες εξετάσεις

Ενότητα 1η

Διανοητική και ηθική αρετή.  Ταιριάζει στη φύση μας η ηθική αρετή;

    Διττς δ τς ρετς οσης, τς μν διανοητικς τς  δ θικς, μν διανοητικ τ πλεον κ διδασκαλίας χει κα τν γένεσιν κα τν αξησιν, διόπερ μπειρίας δεται κα χρόνου, δ θικ ξ θους περιγίνεται, θεν κα τονομα σχηκε μικρν παρεκκλνον π το θους. ξ ο κα δλον τι οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται· οθν  γρ τν φύσει ντων λλως θίζεται, οον λίθος φύσει κάτω φερόμενος οκ ν θισθείη νω φέρεσθαι, οδ ν μυριάκις ατν θίζ τις νω ιπτν, οδ τ πρ κάτω, οδ λλο οδν τν λλως πεφυκότων λλως ν θισθείη. οτ ρα φύσει οτε παρ φύσιν γγίνονται α ρεταί, λλ   πεφυκόσι μν μν δέξασθαι ατάς, τελειουμένοις δ δι το θους.

Ενότητα  2η

Η ηθική αρετή καλλιεργείται με την ηθική πράξη.

τι σα μν φύσει μν παραγίνεται, τς δυνάμεις τούτων πρότερον κομιζόμεθα, στερον δ τς νεργείας ποδίδομεν (περ π τν ασθήσεων δλον· ο γρ κ το πολλάκις δεν πολλάκις κοσαι τς ασθήσεις λάβομεν,   λλ νάπαλιν χοντες χρησάμεθα, ο χρησάμενοι σχομεν)· τς δ ρετς λαμβάνομεν νεργήσαντες πρότερον, σπερ κα π τν λλων τεχνν· γρ δε μαθόντας ποιεν, τατα ποιοντες μανθάνομεν, οον οκοδομοντες οκοδόμοι γίνονται κα κιθαρίζοντες κιθαρισταί·   οτω δ κα τ μν δίκαια πράττοντες δίκαιοι γινόμεθα, τ δ σώφρονα σώφρονες, τ δ νδρεα νδρεοι.

Ενότητα 3η

Άλλα επιχειρήματα για τη σχέση ηθικής αρετής και ηθικής πράξης.

Μαρτυρε δ κα τ γινόμενον ν τας πόλεσιν· ο γρ νομοθέται τος πολίτας θίζοντες ποιοσιν γαθούς, κα τ μν βούλημα παντς νομοθέτου  τοτ στίν, σοι δ μ ε ατ ποιοσιν μαρτάνουσιν, κα διαφέρει τούτ πολιτεία πολιτείας γαθ φαύλης.  τι κ τν ατν κα δι τν ατν κα γίνεται πσα ρετ κα φθείρεται, μοίως δ κα τέχνη· κ γρ το κιθαρίζειν κα ο γαθο κα κακο γίνονται κιθαρισταί. νάλογον   δ κα οκοδόμοι κα ο λοιπο πάντες· κ μν γρ το ε οκοδομεν γαθο οκοδόμοι σονται, κ δ το κακς κακοί. ε γρ μ οτως εχεν, οδν ν δει το διδάξοντος, λλ πάντες ν γίνοντο γαθο κακοί.

Ενότητα 4η

Σε όλες τις περιστάσεις της (καθημερινής) ζωής μας διαπιστώνεται η  σημασία  της ηθικής πράξης για την απόκτηση της ηθικής αρετής.

Οτω  δ κα π τν ρετν χει· πράττοντες γρ τ ν τος συναλλάγμασι   τος πρς τος νθρώπους γινόμεθα ο μν δίκαιοι ο δ δικοι, πράττοντες δ τ ν τος δεινος κα θιζόμενοι φοβεσθαι θαρρεν ο μν νδρεοι ο δ δειλοί. μοίως δ κα τ περ τς πιθυμίας χει κα τ περ τς ργάς· ο μν γρ σώφρονες κα προι γίνονται, ο δ κόλαστοι κα ργίλοι,   ο μν κ το οτωσ ν ατος ναστρέφεσθαι, ο δ κ το οτωσί. κα ν δ λόγ κ τν μοίων νεργειν α ξεις γίνονται. δι δε τς νεργείας ποις ποδιδόναι· κατ γρ τς τούτων διαφορς κολουθοσιν α ξεις. ο μικρν ον διαφέρει τ οτως οτως εθς κ νέων θίζεσθαι,  λλ πάμπολυ, μλλον δ τ πν.

Ενότητα 5η

Η πραγμάτωση της ηθικής αρετής συνεπάγεται ευχαρίστηση για τον άνθρωπο

Σημεον δ δε ποιεσθαι τν ξεων τν πιγινομένην δονν λύπην τος ργοις· μν γρ πεχόμενος τν σωματικν δονν κα ατ τούτ χαίρων σώφρων, δ χθόμενος κόλαστος, κα μν πομένων τ δειν κα χαίρων μ λυπούμενός γε νδρεος, δ λυπούμενος δειλός. περ δονς γρ κα λύπας στν θικ ρετή· δι μν γρ (10) τν δονν τ φαλα πράττομεν, δι δ τν λύπην τν καλν πεχόμεθα. δι δε χθαί πως εθς κ νέων, ς Πλάτων φησίν, στε χαίρειν τε κα λυπεσθαι ος δε· γρ ρθ παιδεία ατη στίν.

Ενότητα 6η

Η αρετή καθιστά τον άνθρωπο ικανό να εκτελέσει το προορισμένο γι’ αυτόν έργο

  Δε δ μ μόνον οτως επεν, τι ξις, λλ κα  ποία τις. ητέον ον τι πσα ρετή, ο ν ρετή, ατό τε ε χον ποτελε κα τ ργον ατο ε ποδίδωσιν, οον το φθαλμο ρετ τόν τε φθαλμν σπουδαον ποιε κα τ ργον ατο· τ γρ το φθαλμο ρετ ε ρμεν. μοίως το ππου ρετ ππον τε σπουδαον ποιε κα γαθν δραμεν κα νεγκεν τν πιβάτην κα μεναι τος πολεμίους. ε δ τοτπ πάντων οτως χει, κα το νθρώπου ρετ εη ν ξις φ ς γαθς νθρωπος γίνεται κα φς ε τ αυτο ργον ποδώσει. πς δ τοτσται, δη μν ερήκαμεν, τι  δ κα δσται φανερόν, ἐὰν θεωρήσωμεν ποία τίς στιν φύσις ατς.

Ενότητα 7η

Η αρετή βρίσκεται στη μεσότητα. Προσδιορισμός της έννοιας «μεσότητα»

ν παντ δ συνεχε κα διαιρετ στι λαβεν τ μν πλεον τ δ’ λαττον τ δ’ σον, κα τατα κατ’ ατ τ πργμα πρς μς· τ δ’ σον μέσον τι περβολς κα λλείψεως. λέγω δ το μν πράγματος μέσον τ σον πέχον φ’ κατέρου τν κρων, περ στν ν κα τ ατ πσιν, πρς μς δ μήτε πλεονάζει μήτε λλείπει· τοτο δ’ οχ ν, οδ τατν πσιν. οον ε τ δέκα πολλ τ δ δύο λίγα, τ ξ μέσα λαμβάνουσι κατ τ πργμα· σ γρ περέχει τε κα περέχεται· τοτο δ μέσον στ κατ τν ριθμητικν ναλογίαν. τ δ πρς μς οχ οτω ληπτέον· ο γρ  ε τ δέκα μνα φαγεν πολ δύο δ λίγον, λείπτης ξ μνς προστάξει· στι γρ σως κα τοτο πολ τ ληψομέν λίγον· Μίλωνι μν γρ λίγον, τ δ ρχομέν τν γυμνασίων πολύ. μοίως π δρόμου κα  πάλης. οτω δ πς πιστήμων τν περβολν μν κα τν λλειψιν φεύγει, τ δ μέσον ζητε κα τοθ’ αρεται, μέσον δ ο τ το πράγματος λλ τ πρς μς.

Ενότητα  8η

Όπως  η τέχνη, έτσι και η ηθική αρετή στοχεύει στο μέσον.

ε δ πσα πιστήμη οτω τ ργον ε πιτελε, πρς τ μέσον βλέπουσα κα ες τοτο γουσα τ ργα (θεν ε θασιν πιλέγειν τος ε χουσιν ργοις τι οτ’ φελεν στιν οτε προσθεναι, ς τς μν περβολς κα τς λλείψεως φθειρούσης τ ε, τς δ μεσότητος σζούσης, ο δ’ γαθο τεχνται, ς λέγομεν, πρς τοτο βλέποντες ργάζονται)· δ’ ρετ πάσης τέχνης κριβεστέρα κα  μείνων στν σπερ κα φύσις, το μέσου ν εη στοχαστική.  Λέγω δ τν θικήν· ατη γάρ στι περ πάθη κα πράξεις, ν δ τούτοις στιν περβολ κα λλειψιςκα τ μέσον.

Ενότητα 9η

Σημαντικές διευκρινήσεις για το περιεχόμενο της έννοιας μεσότης

Οον κα φοβηθναι κα θαρρσαι κα πιθυμσαι κα ργισθναι κα λεσαι κα λως σθναι κα λυπηθναι στι κα μλλον κα ττον, κα μφότερα οκ ε· τ δ’ τε δε κα φ’ ος κα πρς ος κα ο νεκα κα ς δε, μέσον τε κα ριστον, περ στ τς ρετς. μοίως δ κα περ τς πράξεις στιν περβολ κα λλειψις κα τ μέσον. δ’ ρετ περ πάθη κα  πράξεις στίν, ν ος μν περβολ μαρτάνεται κα λλειψις [ψέγεται], τ δ μέσον παινεται κα κατορθοται· τατα δ’ μφω τς ρετς. Μεσότης τις ρα στν ρετή, στοχαστική γε οσα το μέσου.

Ενότητα 10η

Ορισμός της αρετής

 τι τ μν μαρτάνειν πολλαχς στιν (τ γρ κακν το πείρου, ς ο Πυθαγόρειοι εκαζον, τ δ’ γαθν το πεπερασμένου), τ δ κατορθον μοναχς (δι κα τ μν ῥᾴδιον τ δ χαλεπόν, ῥᾴδιον μν τ ποτυχεν το σκοπο, χαλεπν δ τ πιτυχεν)· κα δι τατ’ ον τς μν κακίας περβολ κα λλειψις, τς δ’ ρετς μεσότης·  
           σθλο μν γρ πλς, παντοδαπς δ κακοί.
    στιν ρα ρετ ξις προαιρετική, ν μεσότητι οσα  τ πρς μς, ρισμέν λόγ κα ν φρόνιμος ρίσειεν. μεσότης δ δύο κακιν, τς μν καθ’ περβολν τς δ κατ’ λλειψιν· κα τι τ τς μν λλείπειν τς δ’ περβάλλειν το δέοντος ν τε τος πάθεσι κα ν  τας πράξεσι, τν δ’ ρετν τ μέσον κα ερίσκειν κα αρεσθαι.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου