Τρίτη, 16 Μαΐου 2017

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ "ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ" ΚΑΙ ΤΑ "ΠΟΛΙΤΙΚΑ" ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ

Ενότητα 1


Περιεχόμενο
Κατά τον Αριστοτέλη η αρετή διακρίνεται σε διανοητική και ηθική. Οι ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο ταιριάζουν  όμως στη φύση του. Ο άνθρωπος μπορεί να τις τελειοποιήσει με τον εθισμό και την άσκηση.
Σκοπός του ανθρώπου
Σκοπός κάθε ενέργειας του ανθρώπου είναι η ευδαιμονία που εξαρτάται από πράξεις αρετής.
Αρετή
Η αρετή είναι μόνιμη δεξιότητα της  ψυχής που ο  άνθρωπος κατακτά με την άσκηση. Δηλαδή η αρετή δεν είναι φυσική προδιάθεση αλλά κάτι  που αποκτιέται με την πράξη και την άσκηση.

Διαίρεση αρετών
Οι αρετές διαιρούνται σε δύο είδη: τις διανοητικές και τις ηθικές. Οι διανοητικές αρετές  είναι αντικείμενο διδασκαλίας και εκπαίδευσης και απαιτούν εμπειρία και χρόνο, ενώ οι ηθικές αρετές που ταιριάζουν στη φύση του ανθρώπου είναι αποτέλεσμα εθισμού συνήθειας και άσκησης της ψυχής. Η ηθική αρετή δεν είναι μόνο γνώση των ηθικών  αλλά  απαιτεί την υποταγή του αλόγου μέρους της ψυχής στη λογική με την άσκηση.
Απόψεις του Αριστοτέλη για την αρετή
Ο Αριστοτέλης απορρίπτει την αριστοκρατική διδασκαλία ότι η αρετή είναι δώρο της φύσης που δίνεται στον άνθρωπο από τη γέννηση του. Οι ηθικές αρετές είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας άσκησης και ηθικών κανόνων, είναι έξεις που αποκτώνται με την επανάληψη. Δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο.
Ετυμολογία
Ήθος= συνήθεια, χρήση, έθιμο, ψυχική διάθεση, χαρακτήρας του ανθρώπου , τρόποι και έθιμα των ανθρώπων.
Έθος = συνήθεια, έθιμο. Εκτεταμένος τύπος της λέξης αυτής είναι το ήθος. Από τη λέξη ήθος παράγεται η  λέξη ηθική
Έθοςàήθοςàηθική
Διαφορά ανθρώπου από τα άλλα φυσικά φαινόμενα και όντα
Τα φυσικά φαινόμενα και όντα δεν είναι δυνατό να αποκτήσουν με τον  εθισμό διαφορετικές ιδιότητες από αυτές που έχουν από τη φύση τους. Για παράδειγμα η πέτρα έχει τη ροπή να πέφτει προς τα κάτω, δεν μπορεί να πηγαίνει προς τα πάνω. Η φωτιά έχει φορά προς τα πάνω και αυτό δεν μπορεί να αλλάξει. Ο άνθρωπος, όμως είναι από τη φύση του προικισμένος να δεχτεί τις ηθικές αρετές και να τις τελειοποιήσει με τον εθισμό, τη συνήθεια και την άσκηση της ψυχής.






Ενότητα 2


Θέμα
Η ηθική αρετή καλλιεργείται με την ηθική πράξη

Δύναμις και ενέργεια
Ο Αριστοτέλης  διακρίνει τις έννοιες δύναμις και ενέργεια. Δύναμις είναι η δυνατότητα των όντων να γίνουν ή  να κάνουν κάτι, ενώ ενέργεια είναι η πραγμάτωση αυτής της δυνατότητας.  Η ενέργεια είναι ανώτερη από τη δύναμη. Οι δυνάμεις προηγούνται μόνο χρονικά των ενεργειών.
Δυνάμει ον –ενεργεία ον
Τα  όντα αποτελούνται από ύλη και είδος [είδος ή μορφή =ιδέα]. Η ύλη είναι η δυνατότητα του όντος να γίνει ή να μη γίνει κάτι είναι το δυνάμει όν, ενώ το  είδος κάνει πραγματικότητα αυτή τη δυνατότητα ενεργεία ον. Στο δυνάμει ον υπάρχει κάποια δυνατότητα και ικανότητα ανάπτυξης , π χ  ο σπόρος ενός φυτού έχει την ικανότητα να αναπτυχθεί και να γίνει φυτό, άρα ο σπόρος είναι δυνάμει όν.  Όταν αναπτυχθεί και γίνει φυτό, τότε είναι ενεργεία ον.
Εντελέχεια
Λέγεται έτσι η μετάβαση από το δυνάμει ον στο ενεργεία ον. Εντελέχεια= εντελώς  έχω= η μορφοποίηση της ύλης , η μετάβαση από την αδρανή κατάσταση στην ενέργεια.
Είδη δυνάμεων κατά τον Αριστοτέλη
Ο Αριστοτέλης στο έργο του  «Μετά τα φυσικά» διακρίνει τρία είδη δυνάμεων: α] εκείνες  που  ενυπάρχουν στον άνθρωπο από τη γέννηση του, όπως είναι οι αισθήσεις β] εκείνες που αποκτιούνται με τον εθισμό και ην άσκηση και γ] αυτές που αποκτιούνται με τη μάθηση, όπως είναι οι επιστημονικές γνώσεις.
Αισθήσεις
Οι αισθήσεις στους ανθρώπους είναι πλήρως ανεπτυγμένες από την αρχή . είναι ιδιότητες που μας έχουν δοθεί από τη φύση αμέσως με τη γέννηση μας.
Ηθικές αρετές
Τις ηθικές αρετές τις αποκτούμε αφού πρώτα τις ασκήσουμε. Οι ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτες αλλά αναπτύσσονται με τη συνήθεια, την ενέργεια και  την άσκηση.
Διαφορές δει-
Χρη
Δει= η ανάγκη που προέρχεται από υλικά αίτια
Χρη = ανάγκη που προέρχεται από ηθικά αίτια
Η αναγκαιότητα της εξάσκησης
Οι οικοδόμοι μαθαίνουν να χτίζουν σπίτια με την εξάσκηση στην τέχνη αυτή. Οι κιθαρίστες μαθαίνουν να παίζουν κιθάρα με την πρακτική εξάσκηση. Το ίδιο συμβαίνει και με τις άλλες αρετές. Όσοι κάνουν δίκαιες πράξεις γίνονται δίκαιοι, όσοι κάνουν συνετές πράξεις γίνονται σώφρονες και όσοι κάνουν γενναίες πράξεις γίνονται γενναίοι

Συμπέρασμα : η αξιοποίηση των δυνατοτήτων είναι σημαντικότερη γιατί ένα ταλέντο είναι  άχρηστο αν το άτομο δεν το καλλιεργεί.




Ενότητα 3

Περιεχόμενο
Ο Αριστοτέλης δίνει παραδείγματα από τη ζωή της πόλης και από την τέχνη για να αποδείξει ότι υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ πράξης και αρετή. Στις πόλεις – κράτη ο νομοθέτης με τους νόμους επιδιώκει το καλό των πολιτών. Αν αυτό δεν επιτευχθεί, τότε ο νομοθέτης θεωρείται αποτυχημένος. Στην ηθική αρετή αλλά και στην τέχνη υπάρχουν βαθμοί τελειότητας. Το καλό παίξιμο της κιθάρας απαιτεί μεγάλη εξάσκηση και χαρακτηρίζει τον καλό κιθαριστή,  ενώ το κακό παίξιμο τον κακό.  Το ίδιο γίνεται και στους οικοδόμους. Άρα είναι φανερός ο ρόλος του δασκάλου.
Κακό πολίτευμα
Είναι εκείνο στο οποίο ο πολίτης ασκήθηκε στην αρετή λιγότερο απ’ ό,τι στο άλλο.
Οι γάρ νομοθέται αγαθούς
Οι νομοθέτες κάνουν τους πολίτες δίκαιους και ενάρετους με τον εθισμό. Ο ρόλος του εθισμού για την ηθική αρετή σημαντικός. Αν η ηθική αρετή ήταν έμφυτη τότε όλα αυτά δε χρειάζονταν. Όσο πιο καλοί είναι οι νόμοι του νομοθέτη, του δασκάλου, του καθοδηγητή τόσο καλύτερα επιτυγχάνεται ο στόχος που είναι το καλό των πολιτών και η ηθική τους ολοκλήρωση. Ο νομοθέτης με τους νόμους εθίζει τους πολίτες με την επανάληψη συγκεκριμένων τρόπων συμπεριφοράς. Έτσι ο πολίτης αποκτά την ηθική αρετή.
Πολιτεία. Πολιτείας αγαθής ή φαύλης
Κακό πολίτευμα είναι εκείνο στο οποίο ο πολίτης ασκήθηκε λιγότερο στην αρετή απ’ ό, τι στο άλλο. Γενικά τα πολιτεύματα χαρακτηρίζονται αγαθά ή φαύλα ανάλογα με τη βοήθεια που παρέχουν στον πολίτη για να κατακτήσει την αρετή.
Αγαθή – φαύλη
Η διαφορά έγκειται ως προς την πρόοδο των πολιτών στον τομέα της αρετής. Σημασία έχει και η ποιότητα του εθισμού.
Αγαθή =πετυχημένη προσπάθεια νομοθέτη.
Φαύλη = αποτυχημένη προσπάθεια νομοθέτη.
Έτι…. Τέχνη
Κάθε αρετή γεννιέται και καταστρέφεται. Οι έννοιες γίνεται-φθείρεται αποτελούν θεμελιώδες αντιθετικό ζεύγος, μάλιστα ένα έργο του Αριστοτέλη έχει τον τίτλο «περί γενέσεως και φθοράς». Η φυσική διαδικασία της γένεσης-αύξησης –τελείωσης-παρακμής –φθοράς αποτελεί βασικό στοιχείο στη φιλοσοφία του τέλους. Με τον εθισμό και την άσκηση σε ηθικές πράξεις η αρετή κατακτάται και αναπτύσσεται, ενώ με την εφαρμογή των ηθικών κανόνων φθείρεται. Έτσι και ο κιθαριστής αν δεν εφαρμόσει σωστά τους κανόνες της τέχνης του, δε θα είναι καλός στο παίξιμο της κιθάρας.
Εκ γάρ κακώς…..κακοί
Ανάλογα με την προσπάθεια και το χρόνο που διαθέτει κανείς για την κατάκτηση της αρετής ή της τέχνης  γίνεται καλός ή κακός. Υπάρχουν λοιπόν διαβαθμίσεις στην κατάκτηση της αρετής, οι μαθητευόμενοι στις διάφορες τέχνες δε φτάνουν στον ίδιο βαθμό τελειότητας.

Συμπέρασμα: Τα παραδείγματα που έφερε ο Αριστοτέλης δείχνουν ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα  στην ηθική αρετή και την ηθική πράξη και ότι η  τέχνη απαιτεί διδασκαλία, άσκηση και χρόνο.




Ενότητα 4

Ούτω δή και
Στην προηγούμενη αναφορά του ο Αριστοτέλης υποστήριξε ότι η ηθική αρετή ακολουθεί την πράξη. Σ’ αυτή την ενότητα θα μιλήσει για συγκεκριμένες αρετές. Στο νέο του επιχείρημα συνδέεται με τα προηγούμενα, με το τροπικό επίρρημα ούτω και τον προσθετικό σύνδεσμο και
Συναλλάγμασι
Ο Αριστοτέλης θα κάνει αναφορά στην κοινωνική άποψη της ηθικής αρετής
Δίκαιοι-άδικοι
Κατά τον Αριστοτέλη, όσον αφορά τις διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων γίνεται διάκριση μεταξύ των δικαίων και των αδίκων. Δίκαιος είναι αυτός που με τις πράξεις του δείχνει ότι θέλει να παίρνει από τα αγαθά του πλούτου και της τιμής ό, τι ακριβώς δικαιούται. Αντίθετα άδικος είναι αυτός που επιθυμεί να πάρει μεγαλύτερο μερίδιο από αυτό που του αναλογεί.
Εθιζόμενοι
Στην προηγούμενη ενότητα ο Αριστοτέλης είχε φέρει κάποια παραδείγματα που δείχνουν ότι η πρόοδος οφείλεται στο συνδυασμό διδασκαλίας και εξάσκησης. Αυτό το έκανε για να δείξει πως και οι ηθικές αρετές στηρίζονται στην άσκηση και την εκμάθηση. Έτσι οι δίκαιες ή οι άδικες συναναστροφές κάνουν το δίκαιο ή άδικο άνθρωπο, τον σώφρονα ή άφρονα, τον πράο ή τον οργίλο.
Ανδρείοι- δειλοί
Η ανδρεία είναι μια αρετή που αφορά, κυρίως, τον τρόπο αντιμετώπισης του θανάτου στον πόλεμο. Ανδρείος είναι εκείνος που μπροστά στο θάνατο θα αντιμετωπίσει τον κίνδυνο και θα συγκρατήσει το φόβο του στο πεδίο της μάχης. Αντίθετα, δειλός είναι εκείνος που παρασύρεται από το φόβο και εγκαταλείπει το πεδίο της μάχης
Περί τας επιθυμίας και περί τας οργάς
Ο Αριστοτέλης κάνει και μια αναφορά στις συναισθηματικές καταστάσεις, όπως επιθυμία και οργή γιατί θεωρεί ότι στα συναισθήματα γεννιούνται οι πρώτες διεγέρσεις και τα κίνητρα κάθε συμπεριφοράς.
Σώφρων- ακόλαστος
Σώφρων είναι αυτός που είναι καλά στο μυαλό του, αυτός που έχει σώας τας φρένας και μπορεί να αντιστέκεται στην άκριτη παράδοση στις ηδονές. Ακόλαστος είναι αυτός που δεν αντιστέκεται στις υλικές ηδονές αυτές κυρίως που ικανοποιούν τη γεύση και την αφή.
Πράος – οργίλος
Πράος είναι αυτός που αντιμετωπίζει τα πράγματα ήρεμα χωρίς όμως αν είναι παθητικός δέκτης των γεγονότων. Από την άλλη οργίλος είναι αυτός που οργίζεται με το παραμικρό.
Εκ των ομοίων ενεργειών οι έξεις γίνονται
Συμπεραίνει ο Αριστοτέλης ότι η συνήθεια μιας πράξης διαμορφώνει το χαρακτήρα και τα μόνιμα στοιχεία του. Όταν ολοκληρωθούν τα στοιχεία αυτά θα προκαλέσει άλλες ενέργειες που θα βοηθήσουν τον καθένα να φτάσει στον τελικό στόχο, την αρετή.  Κάθε επιμέρους ιδιότητα [ανδρεία, σωφροσύνη, πραότητα]  μας βοηθάει να φτάσουμε στην ηθική αρετή. Η  ηθική αρετή κατά τον Αριστοτέλη, γίνεται αντιληπτή μόνο ως κοινωνική αρχή.
Ου μικρόν- πάμπολυ- το παν
Το πιο σημαντικό είναι η ποιότητα των πράξεων που γίνονται συνήθεια. Χρειάζεται ιδιαίτερη άσκηση σε αυτές τις πράξεις, αφού θα οδηγήσουν στην αρετή, και θα πρέπει να το φροντίσει κανείς από την παιδική του ηλικία. Αν ο άνθρωπος εθιστεί σε καλές πράξεις, αυτό θα τον συνοδεύει σε όλη του τη ζωή. Άρα οι επιλογές των νεανικών χρόνων ακολουθούν τον άνθρωπο για πάντα.

Ενότητα  5

Σημείον δε δει ποιείσθαι
Σε αυτή την ενότητα ο Αριστοτέλης θα δείξει ότι κάθε πράξη συνδέεται με ένα συναίσθημα που ανάλογα με την ποιότητα της πράξης αυτό είναι ευχάριστο ή δυσάρεστο. Θέλει να γίνει κατανοητή η σχέση της ηθικής αρετής με την ηδονή και τη λύπη.
Ηδονήν ή λύπην τοις έργοις
Κατά τον Αριστοτέλη η ηδονή ή η λύπη είναι ένα φυσικό επακόλουθο των πράξεων του κάθε ανθρώπου. Ηδονή είναι η ευχαρίστηση, η απόλαυση, το αίσθημα της ικανοποίησης που αισθάνεται ο άνθρωπος νοητικά. Είναι όμως αξιοσημείωτο ότι η λέξη ηδονή είναι μια λέξη που εμπεριέχει και θετική και αρνητική σημασία, αφού ηδονή προκαλεί μια επιτυχία, μια καλή πράξη, αλλά και μια ορμή ενός πόθου. Από την άλλη λύπη είναι το γενικότερο δυσάρεστο συναίσθημα.
Σημείον
Είναι η απόδειξη της απόκτησης ή όχι της αρετής. Για να καταστεί πιο σαφής η άποψη του Αριστοτέλη, φέρνει δύο παραδείγματα. Το ένα είναι η αποχή από τις σωματικές ηδονές. Όταν ο άνθρωπος κρατιέται μακριά από τέτοιες βλαπτικές ηδονές σημαίνει ότι είναι σώφρονας αφού καταφέρνει να υπερνικήσει τα πάθη του. Αντίστοιχα αυτός που δεν καταφέρνει να κρατηθεί μακριά από  τις βλαπτικές αυτές ηδονές θεωρείται ακόλαστος. Καλό θα ήταν να θυμηθούμε τι σημαίνει το κάθε χαρακτηριστικό.
Σώφρων είναι αυτός που είναι καλά στο μυαλό του αυτός που έχει σώας τας φρένας και μπορεί να αντιστέκεται στην άκριτη παράδοση στις ηδονές
Ακόλαστος είναι αυτός που δεν αντιστέκεται στις ηδονές τις υλικές, αυτές κυρίως που ικανοποιούν τη γεύση και την αφή.
Το δεύτερο παράδειγμα είναι η αντιμετώπιση των δυσκολιών. Όταν κάποιος άνθρωπος καταφέρνει να υπερνικήσει το  στοιχείο του φόβου που του δημιουργείται κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης κατάστασης και ταυτόχρονα αισθάνεται μια ευχαρίστηση με αυτό του το επίτευγμα είναι ανδρείος. Αντίθετα αυτός που φυγομαχεί ή λυπάται όταν υποχρεώνεται να σταθεί και να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο είναι δειλός. Ας θυμηθούμε τους ορισμούς.  Ανδρείος είναι εκείνος που  μπροστά στον θάνατο θα αντιμετωπίσει τον κίνδυνο και θα συγκρατήσει το φόβο του στο πεδίο της μάχης. Δειλός είναι εκείνος που παραιτείται από κάθε προσπάθεια και εγκαταλείπει το πεδίο της μάχης.
Περί γάρ αρετάς και λύπας εστίν η ηθική αρετή
Κατά τον Αριστοτέλη η ηθική συνδέεται με συναισθήματα και επιθυμίες. Για τους ανθρώπους που έχουν διαμορφώσει έξεις, η ηδονή συνοδεύει τις ηθικές ενέργειες ενώ η λύπη τις μη ηθικές. Το αντίστροφο συμβαίνει για τους ανθρώπους που δεν έχουν διαμορφώσει έξεις. Η ηδονή συνοδεύει τις ανήθικες ενέργειες ενώ η λύπη τις ηθικές. Η ίδια ιδέα υπάρχει και στη διδασκαλία του Πλάτωνα. Ο Αριστοτέλης παρουσιάζει πιο συστηματικά τις απόψεις του. Γενικά  ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι η αρετή έχει απόλυτη σχέση με την ηδονή και τη λύπη, αφού παίζει καθαρά ρυθμιστικό ρόλο σε αυτά τα συναισθήματα. Με την ηθική αρετή αυτά τα συναισθήματα περιορίζονται χωρίς όμως  να εξαφανίζονται αφού υπάρχουν έμφυτα στον άνθρωπο.
Διά μέν γάρ …πράττομεν.
Η σύγκριση ανάμεσα στις σωματικές και τις ηθικές ηδονές φέρνει το αποτέλεσμα ότι διακρίνονται σε καλές και σε κακές. Οι ηθικές ηδονές είναι αυτές που έχουν ως αποτέλεσμα τη μεσότητα ενώ οι σωματικές έχουν  αντίθετα αποτελέσματα.  Εδώ λοιπόν έρχεται η παιδεία η οποία βοηθά τον άνθρωπο, ειδικά από τη νεαρή του ηλικία να διακρίνει τις καλές από τις άσχημες –τις βλαπτικές- ηδονές και να διαλέξει αυτέ που θα τον βοηθήσουν στη ζωή του και θα τον οδηγήσουν στην ολοκλήρωση.




Ενότητα 6

Έξις

Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί μια λέξη ουδέτερης ποιότητας, αφού το περιεχόμενο της είναι θετικό ή αρνητικό ανάλογα με το αποτέλεσμα της πράξης. Η αρετή  θα πρέπει να ταυτίζεται με τις θετικές έξεις. Δέχεται την έξη ως κατάσταση διαρκή που υπάρχει στο σώμα και στο πνεύμα
Ποία τις
Εδώ ο Αριστοτέλης αναρωτιέται τι είδος θα πρέπει να ταυτίζεται με τις έξεις.  Δέχεται την έξη ως κατάσταση διαρκή που υπάρχει στο σώμα και στο πνεύμα. Επίσης ο Αριστοτέλης αναρωτιέται τι είδος θα πρέπει να είναι η έξη για να θεωρηθεί αρετή, ποια θα είναι η σημαντική διαφορά που θα την κάνουν να ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες έξεις. Κατά τον Αριστοτέλη η έξη είναι αντίκτυπο στο αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται.
Ου άν η αρετή
 Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι όλα τα αντικείμενα έχουν μέσα τους αρετή είτε είναι έμψυχα είτε είναι άψυχα. Έτσι η αρετή δεν έχει  μόνο ηθικό περιεχόμενο αλλά δείχνει κάθε ικανότητα των έμψυχων και των άψυχων να βρίσκονται σε καλή κατάσταση [ευ έχον] και να επιτελούν με σωστό τρόπο τον προορισμό [ευ αποδίδωσιν].
·         Το ευ έχον αναφέρεται καθαρά στη θετική έξη.
·         Το ευ αποδίδωσιν δείχνει λογικό συλλογισμό. Όταν η αρετή είναι άριστη και το αποτέλεσμα είναι άριστο.
Έργον
Κατά τον Αριστοτέλη τίποτα δεν έγινε τυχαία, αλλά η φύση δημιούργησε κάθε τι για μια συγκεκριμένη εργασία. Και πάλι, ο Αριστοτέλης φέρνει παραδείγματα όπως το μάτι, το άλογο και ο άνθρωπος.
Και…και
Εδώ επαναλαμβάνεται ο σύνδεσμος και για να γίνει μια σύνδεση της ποιότητας με την ποσότητα.
Σπουδαίον
Το  «σπουδαίος»  σημαίνει καλός και χρήσιμος στο είδος του.
Ει δη….έργον αποδώσει
Ο Αριστοτέλης με τους συλλογισμούς φτάνει στον άνθρωπο. Αν για όλα τα πράγματα παίζει ρόλο η ποιότητα της αρετής για  να διαμορφωθούν τέλεια, το ίδιο συμβαίνει και στον άνθρωπο. Έτσι συσχετίζει τον καλό χαρακτήρα ενός ανθρώπου με το αποτέλεσμα της αρετής. Το «ει» που χρησιμοποιεί δείχνει την έλλειψη της απόλυτης σιγουριάς για την άποψη του και θα μπορούσε ίσως να δεχτεί μια διαφορετική άποψη.





Ενότητα 7.

Εν παντί δή συνεχεί και διαιρετώ
Από την αρχή της ενότητας ο Αριστοτέλης  κάνει γνωστό ότι θα αναφερθεί σε πράγματα που έχουν συνοχή αλλά και μπορούν να διαιρεθούν
Το μέν πλειον το δ’ έλλατον τοδ’ ίσον
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ένα διαιρετό πράγμα μπορεί  να διαιρεθεί έτσι ώστε να έχουμε δύο μέρη του που ή θα είναι ίσα ή το ένα θα είναι μεγαλύτερο από το άλλο. Σε κάθε συνεχές και διαιρετό πράγμα υπάρχει το μέσο.
Κατ’ αυτό το πράγμα ή προς ημάς
Εδώ βλέπουμε την υποκειμενικότητα ή την αντικειμενικότητα όσον αφορά τη διαίρεση των πραγμάτων. Το μεγαλύτερο, το μικρότερο ή το ίσον μπορεί να το καθορίσει τόσο η φύση όσο και η ανθρώπινη αντίληψη.
Μέσον
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη μέσο ενός πράγματος είναι το σημείο που απέχει εξίσου από τα άκρα του.
Μήτε πλεονάζει μήτε ελλείπει
Η μεσότητα είναι το σημείο που βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη. Υπερβολή είναι να είναι κάτι περισσότερο απ’ όσο πρέπει και έλλειψη να είναι κάτι λιγότερο. Η υπερβολή και η έλλειψη είναι τα άκρα, ενώ η μεσότητα είναι το μέσο ανάμεσα στα δύο άκρα, είναι η μέση κατάσταση την οποία πρέπει να ακολουθεί ο άνθρωπος ως βασική αρετή.  Η αρετή είναι το μέσο, η κακία και η υπερβολή είναι έλλειψη. Τα ρήματα πλεονάζει και ελλείπει δεν έχουν συγκριτική αλλά απόλυτη σημασία.  Η  έννοια της μεσότητας χαρακτηρίζει όλο το φιλοσοφικό σύστημα του Αριστοτέλη. Ο οποίος σε όλη του τη ζωή επεδίωκε το μέτρο και αποστρεφόταν τις ακρότητες. Ο ανδρείος βρίσκεται στο μέσον, ενώ στο ένα άκρο στην υπερβολή είναι ο θρασύς και στο άλλο άκρο ο δειλός. Το ίδιο παρατηρείται και με την αρετή της σωφροσύνης. Στο άκρο της υπερβολής βρίσκεται ο ακόλαστος. Με την αρετή της πραότητας στο άκρο της υπερβολής βρίσκεται ο οργίλος. Ο Αριστοτέλης δεν αναφέρει το άκρο της έλλειψης για τις αρετές αυτές  γιατί συναντάται πολύ πιο σπάνια από το άκρο της υπερβολής.
Ίσω γάρ υπερέχει και υπερέχεται
Είναι ένας μαθηματικός συλλογισμός όπου το μέσον [6] ξεπερνά το λίγο [2] όσες ακριβώς μονάδες ξεπερνιέται από το πολύ [10]
Το δε προς ημάς ουχ ούτω ληπτέον
Εδώ βλέπουμε τη γνώμη του Αριστοτέλη πως άλλο είναι το μέσο στα μαθηματικά και άλλο στον άνθρωπο. Υπάρχει και αντικειμενικότητα και υποκειμενικότητα εφόσον υπάρχει  ο ανθρώπινος παράγοντας.
Μναι
Η μνα ήταν μονάδα βάρους και νόμισμα. Ζύγιζε 833/4 γραμμάρια ενώ ως νόμισμα ήταν ίση με 100 δραχμές. 60 μνες μας κάνουν ένα τάλαντο. Η αττική μνα, για την οποία κάνει λόγο ο Αριστοτέλης, ζύγιζε περίπου 435 γραμμάρια. Η μνα δηλαδή ως μονάδα βάρους  παρουσίαζε  μεγάλη ποικιλία από εποχή σε εποχή και πόλη σε πόλη.
Μίλωνας
 Ο Μίλων ήταν αθλητής από τον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Έζησε το 6ο αιώνα π. Χ και έγινε ονομαστός για τη μεγάλη του δύναμη. Υπήρξε μαθητής του Πυθαγόρα και αναδείχτηκε πολλές φορές νικητής στο αγώνισμα της πάλης. Στον πόλεμο Κρότωνα- Συβήρεως ήταν αρχηγός της πόλης του και νίκησε τους εχθρούς του.  Λόγω των εξαιρετικών επιδόσεων του στους αθλητικούς αγώνες, αλλά και στην πολυφαγία έγινε θρύλος. Πέθανε με φριχτό τρόπο, αφού τον κατασπάραξαν άγρια ζώα ενώ ήταν παγιδευμένος στη σχισμή ενός δέντρου.
Επί δρόμου και πάλης
Αναφέρονται συνεκδοχικά οι δρομείς και οι παλαιστές. Ο δρόμος ήταν αγώνισμα αντοχής και ταχύτητας όπου οι αθλητές συναγωνίζονταν στο τρέξιμο. Πάλη ήταν το αγώνισμα όπου δύο αθλητές με τη δύναμη του σώματος τους προσπαθούσαν να ρίξουν ο ένας τον άλλο κάτω ανάλογα με τους εκάστοτε κανόνες.
Επιστήμων
Όχι ο επιστήμονας, αλλά ο έμπειρος σε κάποια υπόθεση ή σε κάποιο πράγμα. Εδώ ο όρος συμπίπτει με τον τεχνίτη. Ο επιστήμων προσπαθεί να σταθμίσει το μέσο σε μη μετρήσιμα πράγματα όπως τα ηθικά ζητήματα.
Αιρείται
Στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης αναφέρεται στην ελεύθερη επιλογή του  μέσου, την υπερβολική επιλογή του σημείου μεταξύ υπερβολής και έλλειψης.
Μέσον δε …προς ημάς
Εδώ γίνεται αναφορά στην υποκειμενική επιλογή του μέσου που δεν έχει σχέση με την ποσότητα, αλλά και με την ποιότητα. Έχουμε μια σχέση με το «γνωθι σαυτόν» του Σωκράτη. Ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει τα σωματικά, συναισθηματικά, ηθικά και νοητικά όρια του. Αυτό όμως απαιτεί επίμονη άσκηση και βοήθεια από τη νοητική αρετή της φρόνησης.
Συμπέρασμα: η αρετή είναι η μεσότητα ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη. Η αρετή προς ημάς = το μέσον. Ο ηθικός άνθρωπος επιλέγει μεταξύ υπερβολής και έλλειψης το μέσο. Η ηθική αρετή= προσωπική υπόθεση καθενός. Ο καθένας θα επιζητήσει στον εαυτό του το δικό του μέσον.



Ενότητα 8

Επιστήμη
Ο Αριστοτέλης  λέγοντας επιστήμη εννοεί τη δεξιότητα. Ταυτίζεται ο όρος «επιστήμη» με την τέχνη
Προς το μέσον βλέπουσα
Κατά τον Αριστοτέλη, σκοπός κάθε επιστήμης είναι η μεσότητα. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί ως ένα πολύ καλό παράδειγμα τις τέχνες για να αποδείξει ότι η μεσότητα ταυτίζεται με την τελειότητα. Το ίδιο συμβαίνει και στην αρετή, όπως και στη φύση. Η μεσότητα γενικά, κυριαρχεί στην ιδεολογία των αρχαίων Ελλήνων και δεν είναι ιδιαίτερο γνώρισμα του Αριστοτέλη.
Ούτ’ αφελειν …της ελλείψεως
Αναλύει την άποψη του ο Αριστοτέλης ότι η μεσότητα είναι ιδανική φέρνοντας ως παράδειγμα ότι τέλειο έργο είναι αυτό που δεν χρειάζεται ούτε να προστεθεί κάτι σ’ αυτό ούτε όμως και να αφαιρεθεί. Εδώ έχουμε χαρακτηριστικό χιαστό σχήμα:
Αφελειν                                                                            προσθειναι
                                                     
υπερβολής                                                                       ελλείψεως
Τεχνίται
Καλλιτέχνες
Η δ’ αρετή ….στοχαστική
Εδώ ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι η αρετή και η φύση είναι πολύ καλύτερη από την τέχνη γιατί αυτές οι δύο επιδιώκουν τη μεσότητα. Η δυνητική ευκτική εκφράζει αυτό που είναι δυνατόν να γίνει. Έτσι, ο Αριστοτέλης αποφεύγει το δογματισμό.  Η διατύπωση είναι μετριοπαθής και ήπια. Η αρετή ξεπερνά την τέχνη που είναι ανθρώπινο δημιούργημα, αλλά και η φύση είναι ανώτερη από την τέχνη αφού η τέχνη αντιγράφει την πρώτη.
Λέγω δε την ηθικήν
Ο Αριστοτέλης κάνει κατανοητό ότι με τον όρο αρετή εννοεί την ηθική αρετή και όχι τη διανοητική. Οι διανοητικές αρετές δεν είναι μεσότητες κατά τον Αριστοτέλη, αφού δεν υπάρχει σε αυτές έλλειψη ή υπερβολή. Αντίθετα οι ηθικές αρετές έχουν σχέση με τα συναισθήματα και  άρα υπάρχουν και ελλείψεις και υπερβολές. Η ηθική αρετή σχετίζεται με τον ανθρώπινο χαρακτήρα σε αντίθεση με τη διανοητική, που σχετίζεται με τον ανθρώπινο νου.
Πάθη
Κατά τον Αριστοτέλη «πάθη» είναι τα συναισθήματα. Ο Αριστοτέλης δε θέλει ούτε απαιτεί να εξαφανιστούν τα πάθη [φόβος, θάρρος, χαρά, λύπη, μίσος, ζήλεια, πόθος] αλλά θέλει να κυριαρχεί ο ορθός λόγος. Την ίδια άποψη έχει και ο Δημόκριτος. Συναίσθημα είναι αυτό που νιώθει ο άνθρωπος και φτάνει στην ηδονή ή στη λύπη.




Ενότητα 9

Φοβηθήναι…. Θαρρήσαι……
Επιθυμήσαι….
Οργισθήναι, ελεήσαι
Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί μια σειρά από συναισθήματα που κατηγοριοποιούνται σε ευχάριστα και δυσάρεστα. Το ίδιο συμβαίνει κατά τον Αριστοτέλη και στις πράξεις.
Μάλλον και ήττον
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, το ξεπέρασμα ή έλλειψη του μέσου, του μέτρου, είναι αρνητικό στοιχείο. Αυτό φαίνεται από το «ουκ ευ». Η έννοια της μεσότητας είναι έντονη στα συναισθήματα.
Δει
Η άποψη του Αριστοτέλη έχει δεοντολογικό χαρακτήρα. Η έννοια του πρέπει σχετίζεται με την αρετή. Αυτό γίνεται φανερό όταν τα πέντε δει υπάρχουν ή εννοούνται στην περίοδο. Αρετή για τον Αριστοτέλη είναι να αισθάνεται κάποιος αυτό που πρέπει, όταν πρέπει, όσο πρέπει. Ο δεοντολογικός χαρακτήρας του Αριστοτέλη οφείλεται καθαρά στην κοινωνική διάσταση που αποδίδει στην αρετή ο φιλόσοφος. Ακόμα δείχνει τη μεγάλη ευθύνη του πολίτη-καθαρό κοινωνικό- πολιτικό φαινόμενο. Τα απανωτά δει επιδιώκουν να κατευθύνουν το ηθικά σωστό.
Μέσον τε και άριστον
Η μεσότητα για τον Αριστοτέλη είναι η ιδανική κατάσταση και η ανώτατη αξία που καθορίζει το βαθμό ηθικής στον κάθε άνθρωπο. Καλό θα ήταν εδώ να σημειώσουμε ότι πολλές φορές, ο Αριστοτέλης κατηγορήθηκε ότι προσπαθεί να λύσει τα σοβαρότατα ηθικά προβλήματα με συμβιβαστικές λύσεις.
Ψέγεται, επαινείται, κατορθούται
Ποιητικό αίτιο είναι η κοινή γνώμη της αρχαίας ελληνικής πόλης
Ταύτα δ’ άμφω της αρετής
Στοιχεία της αρετής είναι ο έπαινος και η ορθότητα. Τα ίδια είναι και τα στοιχεία  της μεσότητας. Άρα οι δύο έννοιες σχετίζονται άμεσα
Μεσότις τις …του μέσου
Ορισμός της αρετής από τον Αριστοτέλη.




Ενότητα 10

Έτι
Έτσι συνδέει ο Αριστοτέλης αυτή την ενότητα με την προηγούμενη. Το έτι δείχνει ότι θα δοθούν επιπλέον διευκρινήσεις για τη σχέση μεσότητας  - αρετής – επιτυχίας και ελλείψεως/υπερβολής- κακίας- αποτυχίας
Πυθαγόρειοι
Ήταν φιλόσοφοι που ήταν οπαδοί των ιδεών του Πυθαγόρα, τόσο όσον αφορά τα μαθηματικά όσο και τη δυνατότητα ένωσης του ανθρώπου με το Θεό.
Ως οι Πυθαγόρειοι είκαζον
Ο Αριστοτέλης στηρίζεται σε απόψεις των Πυθαγορείων και θεωρεί –αναλογικά με τη θεωρία των εναντίων- ότι η κακία είναι εντελώς αντίθετη από την αρετή. Σύμφωνα με τη θεωρία των αντιθέτων όλα τα αντίθετα μπορούν να υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Οι Πυθαγόρειοι είχαν φτιάξει έναν πίνακα με δέκα αντιθετικά ζεύγη: πέρας- άπειρον, περιττόν –άρτιον, έν- πλήθος, δεξιόν –αριστερόν, άρρεν-θήλυ, ηρεμούν –κινούμενον, ευθύ- καμπύλον, φως- σκότος, αγαθόν- κακόν, τετράγωνον-ετερόμηκες. Αυτές οι δυάδες δεν αλληλοαναιρούνται αλλά αλληλοσυμπληρώνονται.
Εχθροί…κακοί
Παροιμιακή φράση που τη χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης για να αποδείξει πόσο εύκολο είναι να κάνει κάποιος μια κακή πράξη και πόσο δύσκολα αντίστοιχα είναι το να πράξει κανείς κάτι καλό
Έξις προαιρετική
Η λέξη προαιρετική δείχνει ότι η αρετή, αν και είναι μόνιμο στοιχείο του χαρακτήρα μας, έχει προέλθει από την ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου. Έτσι , η ευθύνη είναι καθαρά ανθρώπινη, βασικότατη έννοια για την αρχαία ελληνική σκέψη. Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τις καλές ή τις κακές του πράξεις και όχι εξωτερικοί ή υπερφυσικοί παράγοντες. Το αν γίνει κάποιος καλός ή κακός πολίτης είναι αποκλειστικά δική του ευθύνη.
Ωρισμένη λόγω
Η αρετή ορίζεται από τη λογική και συνδέεται άμεσα με αυτή αφού ο «λόγος» καθορίζει το μέσον και το άριστον. Αν σκεφτούμε ότι η λογική είναι  το κοινά αποδεκτό μπορούμε να πούμε ότι η αρετή είναι υποκειμενική αλλά στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια.
Φρόνιμος
Φρόνιμος είναι ο άνθρωπος που διαθέτει φρόνηση, λογική αυτός που μπορεί να σταθμίσει ποιο είναι το αγαθό, αυτός που εκφράζει την εγκυρότερη γνώμη για το ποιο είναι το μέσο και το ενάρετο. Δηλαδή αυτός που μπορεί  να συνδυάσει όλες τις αρετές και να γίνεται παράδειγμα προς μίμηση για τους άλλους. Ο φρόνιμος διαθέτει πλούσια πείρα και εγκυρότητα γνώμης.
Τήν δε αρετήν και ευρίσκει και αιρείσθαι
Η αρετή επειδή είναι μεσότητα αναζητά το επιθυμητό. Αυτό το κρίνει ο φρόνιμος άνθρωπος. Έτσι τα σταθερά πλαίσια μέσα στα οποία κινείται κάποιος ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη καθορίζουν αν κάποιος είναι ενάρετος ή όχι.





ΠΟΛΙΤΙΚΑ

Ενότητα 11

Πάσαν πόλιν ορώμεν
Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιώντας τη φράση «πάσαν πόλιν» αρχίζει την έκθεση των επιχειρημάτων του με μια γενική πρόταση. Δε θα μιλήσει για μια συγκεκριμένη πόλη αλλά για κάθε πόλη και τα χαρακτηριστικά της. Αυτή η γενική πρόταση είναι δείγμα της μεθόδου που χρησιμοποιεί ο φιλόσοφος. Η μέθοδος αυτή ονομάζεται απαγωγική ή παραγωγική. Είναι η μέθοδος της συλλογιστικής κατά την οποία η σκέψη περνάει από τα μερικά στα ειδικά. Ξεκινώντας από τις γενικές κρίσεις και καταλήγει σε συμπεράσματα για το μερικό. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί το «ορώμεν» για να μας δείξει ότι παίρνει τα παραδείγματα πάνω στα οποία στηρίζει τη σκέψη του από την πραγματικότητα. Δεν είναι παραδείγματα που τα δημιουργεί η φαντασία του αλλά υπάρχουν στην αντικειμενική πραγματικότητα, και μπορούν να τα βλέπουν όλοι, να τα κρίνουν και να κατανοήσουν καλύτερα τη σκέψη και την παραγωγική συλλογιστική του Αριστοτέλη.
Κοινωνίαν
Η λέξη προέρχεται από το ρήμα κοινωνώ που σημαίνει συμμετέχω σε κάτι. Δείχνει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών σε μια κατάσταση που αφορά ολόκληρη την πόλη. Κοινωνία λοιπόν είναι μια ομάδα, ένα σύνολο ανθρώπων που υπάρχουν σε μια πόλη και δουλεύουν για έναν κοινό σκοπό, έναν συγκεκριμένο στόχο.
Αγαθού… στοχάζονται
Όπως  είδαμε και παραπάνω η κοινωνία είναι ένα σύνολο ανθρώπων που έχουν ένα συγκεκριμένο στόχο. Σύμφωνα  με τον Αριστοτέλη κάθε πράγμα υπάρχει στη φύση για να επιτύχει κάποιον σκοπό, το «αγαθόν». Αγαθό είναι ο, τιδήποτε ωραίο τόσο εσωτερικά, όσο και εξωτερικά. Είναι ο, τιδήποτε οδηγεί στην ψυχική ανύψωση. Ο Αριστοτέλης μέσα σε μία πρόταση χρησιμοποιεί τη λέξη αγαθόν τρεις φορές και το προσδιορίζει δύο φορές με την αόριστη αντωνυμία και μία με το «δοκούντος». Αυτό δείχνει την υποκειμενικότητα του αγαθού, δηλαδή «αγαθό» είναι το προσωπικό συμφέρον.
Κυριωτάτου πάντων
Το πιο ισχυρό αγαθό είναι το   «ευ ζην». Ο Αριστοτέλης αφήνει να εννοηθεί και δεν    το λέει ξεκάθαρα.
Η πασών κυριωτάτη και τας … άλλας
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη η πόλη είναι ανώτερη μορφή κοινωνίας. Μέσα στην πόλη υπάρχουν πολλές μικρότερες συντεχνίες ανθρώπων που έχουν κάποιο σκοπό [επίτευξη εξουσίας, κοινωνική αναρρίχηση, απόκτηση χρημάτων]. Η πόλη είναι ανώτερη μορφή κοινωνίας γιατί εμπεριέχει μέσα της όλες τις μικρές κοινωνίες και έχει ως σκοπό τον ανώτερο απ’ όλους τους σκοπούς, της κατάκτησης, της αρετής που οδηγεί στην ευδαιμονία. Η πολιτική κοινωνία, η πόλη, είναι ανώτερη γιατί περιέχει όλες τις μικρότερες κοινωνίες και στοχεύει στην ευδαιμονία, δεν κοιτάζει το προσωπικό συμφέρον του καθενός αλλά το γενικό συμφέρον όλων των πολιτών. 




Ενότητα 12

Δομικά στοιχεία
·         Η δημιουργία        της πόλης[ οικογένειαàσυνοικισμός àπόλη-κράτος]
·         Τα χαρακτηριστικά της πόλης: τέλεια οντότητα με αυτάρκεια, ασφάλεια και ευδαιμονία.
·         Επιχειρήματα για την ενίσχυση της άποψης:
         i.            Η πόλη είναι η φυσική ύπαρξη και ολοκλήρωση των πρώτων κοινωνιών και
        ii.            Ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικόν ζώον»

Ενότητα 13

Δομικά στοιχεία
·         Ο συλλογισμός  που αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος είναι προορισμένος να ζει σε οργανωμένη κοινωνία περισσότερο από οποιοδήποτε αγελαίο ζώο
·         Σύγκριση του ανθρώπου με τα άλλα ζωντανά πλάσματα: ο άνθρωπος έχει έναρθρο λόγο, ενώ τα ζώα έχουν απλώς φωνή
·         Η δυνατότητα που προσφέρει στον άνθρωπο ο έναρθρος λόγος: να εκφράζει έννοιες όπως το ωφέλιμο και το βλαβερό, το δίκαιο και το άδικο, το άσχημο και το ωραίο, το όσιο και το ανόσιο κ. ά.
·         Η σχέση του όλου προς το μέρος και της πόλης προς την οικογένεια: το όλον αναγκαστικά προηγείται του μέρους και, επομένως, η πόλη προηγείται της οικογένειας και του κάθε μεμονωμένου ατόμου.
·         Με ποιο κριτήριο ορίζονται τα πράγματα:  κριτήριο είναι η λειτουργία και οι ιδιότητες τους.
·         Δύο βασικά χαρακτηριστικά της πόλης 1] ήρθε στην ύπαρξη εκ  φύσεως και 2] προηγείται από κάθε επιμέρους άτομο.
·         Ο χαρακτηρισμός του ανθρώπου που δεν μπορεί να ζει με άλλους: ή ζώο ή Θεός

Ενότητα 14

Δομικά στοιχεία
·         Η φυσική τάση του ανθρώπου να συνυπάρχει με τους άλλους στην κοινωνία
·         Ο άνθρωπος είναι το ανώτερο από όλα τα όντα, όταν φτάνει στην τελειότητα του και, το χειρότερο, όταν παύει να ακολουθεί το νόμο  και τη δικαιοσύνη
·         Ο άνθρωπος γεννιέται εφοδιασμένος με όπλα, για να υπηρετήσει τη φρόνηση και την αρετή
·         Ο δίχως αρετή άνθρωπος είναι το πιο άγριο και ανόσιο από όλα τα όντα
·         Η δικαιοσύνη συγκρατεί την τάξη και είναι στοιχείο συστατικό της πόλης.



Ενότητα 15

Πολιτεία
Είναι το σύνολο των νόμων που υπάρχουν και χρησιμοποιούνται για τη διακυβέρνηση ενός κράτους. Είναι το σύστημα μιας πόλης.
Τι ποτέ εστιν η πόλις
Αυτό είναι το ερώτημα που απασχολεί τον Αριστοτέλη σε όλα τα «Πολιτικά». Η πόλη διαχωρίζεται από τις  υπόλοιπες κοινωνικές ομάδες. Κατά τον Αριστοτέλη η πόλη είναι ένα σύνθετο, ένα «όλον» που έχει συντεθεί από διάφορα «μέρη». Τα μέρη αυτά είναι ο πολίτης.
Νυν γάρ αμφισβητούσιν …ή τον  τύραννον
Με τον όρο τύραννος εννοούνταν ο βασιλιάς. Η έννοια πήρε αρνητική σημασία αρκετά αργότερα. Τύραννος ήταν αυτός που έπαιρνε με τη βία την εξουσία. Το πολίτευμα ονομαζόταν τυραννίδα. Με το «αμφισβητούσιν» ο Αριστοτέλης θέτει το μείζον ζήτημα της νομιμότητας και του ζητήματος των ευθυνών. Για τις διάφορες ενέργειες ευθύνεται η πόλη ολόκληρη ή αυτοί που ασκούν την εξουσία;  Κάθε νέα κυβέρνηση που έρχεται στην εξουσία κάνει μια προσπάθεια επίρριψης των ευθυνών στην προηγούμενη με την άποψη ότι δεν ευθύνεται η πόλη για τις πράξεις πρότερων καθεστώτων. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης αναφέρεται σε δύο αποκλίσεις των ορθών πολιτευμάτων [ολιγαρχίαàαριστοκρατία, τυραννίαàβασιλεία
Τάξις τις
Με τη συγκεκριμένη φράση ο Αριστοτέλης διατυπώνει μια άποψη για τον τρόπο οργάνωσης των ατόμων που κατοικούν σ’ ένα κράτος. Η τάξη είναι η βάση πάνω στην οποία πρέπει να οργανώνεται το κάθε καθεστώς και  κάθε πολιτική εξουσία. Δεν αναφέρεται στις σχέσεις των ατόμων αλλά στην άσκηση της εξουσίας.
Επεί δ’ η πόλις … πολιτών τι πλήθος εστίν
Με αυτή την πρόταση ο Αριστοτέλης παρουσιάζει άμεσα την άποψη του ότι η πόλη είναι ένα «όλον» που αποτελείται από πολλά μόρια. Τα μόρια αυτά είναι οι πολίτες. Μέσα στους πολίτες υπάρχει ο διαχωρισμός αρχόντων και πολιτών.
Τίνα χρη καλείν … σκεπτέον
Ο Αριστοτέλης παραπέμπει τους αναγνώστες στην εξέταση της έννοιας του πολίτη. Θεωρεί ότι από το ειδικό θα βρούμε και το γενικό. Έτσι αν κατανοήσουμε τον αριθμό του πολίτη τότε μονάχα θα είναι δυνατόν να ορίσουμε την ίδια την πόλη. Όταν ορίσουμε την πόλη θα  μπορέσουμε να ορίσουμε και το ίδιο το πολίτευμα.
Ου γάρ τον αυτόν … πολίτην
Εδώ ο Αριστοτέλης θέτει το ζήτημα της έλλειψης ομοφωνίας προς τον ορισμό της έννοιας πολίτης. Η υποκειμενικότητα και η ανθρώπινη ιδιότητα κάνουν τον πολίτη μια έννοια πολύπλευρη. Έτσι καθεστώς έρχεται να κρίνει ως πολίτη κάθε διαφορετικό πρότυπο ανάλογα με το επάγγελμα, την καταγωγή και τις πολιτικές ιδέες του καθενός.




Ενότητα 16

Ο πολίτης  του οικείν που πολίτης  εστίν
Ο Αριστοτέλης ξεκινά την προσπάθεια του να καθορίσει την έννοια πολίτης με την αντίστροφη μεθοδολογία, δηλ. τι δεν είναι πολίτης. Λέει  ότι δεν πρέπει να είναι κριτήριο ενός πολίτη ο τόπος που μένει γιατί στον ίδιο τόπο μένουν και οι μέτοικοι και οι δούλοι. Γενικότερα ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να λογίζονται ως πολίτες οι «ποιητοί». Ποιητοί είναι οι ξένοι που βάσει κάποιων νόμων είχαν πολιτογραφηθεί ως πολίτες. Επίσης πολίτες δεν είναι  κατά τον Αριστοτέλη τα παιδιά και οι γέροντες που έχουν παραιτηθεί από αυτό το δικαίωμα.
Και γάρ μέτοικοι …. οικήσεως
Οι μέτοικοι ήταν ξένοι που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα και ασχολούνταν με το εμπόριο και τη βιοτεχνία. Δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα και ήταν εγγεγραμμένοι σε ειδικούς καταλόγους. Ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν έναν  ειδικό φόρο 10 δραχμών [το μετοίκιο]. Δεν είχαν το δικαίωμα να έχουν κτήματα στην Αττική, ούτε να διοικούν. Υπηρετούσαν στο στρατό στις χαμηλές βαθμίδες ενώ απαραίτητα είχαν και έναν προστάτη πολίτη που τους εκπροσωπούσε στα ζητήματα της πόλης που τους αφορούσαν. Ήταν πολύ δύσκολο να γίνουν πολίτες οι μέτοικοι. Μερικοί γίνονταν ισοτελείς και τους δινόταν το δικαίωμα της ισοπολιτείας.
Οι δούλοι ήταν άτομα που ανήκαν σε κάποιους πολίτες και δεν είχαν κανένα δικαίωμα στην πόλη. Οι δούλοι χρησιμοποιούνταν κυρίως ως υπηρέτες, δεν στρατεύονταν και ήταν προορισμένοι μόνο για τις βαριές χειρωνακτικές εργασίες.  Ο Αριστοτέλης δικαιολογεί το θεσμό της δουλείας, λέγοντας ότι στη φύση υπάρχει πάντα κάτι ανώτερο και κάτι κατώτερο. Στους ανθρώπους οι ανώτεροι είναι συμφέρον να διοικούν και οι κατώτεροι να ασχολούνται με τις χειρωνακτικές εργασίες. Γενικά στην Αθήνα οι δούλοι δεν είχαν κανένα απολύτως δικαίωμα και μόνο μετά τον 4ο αιώνα π. Χ άρχισαν να εργάζονται σε διοικητικές θέσεις ως γραφιάδες. Υπήρχαν και οι «απελεύθεροι» δούλοι που είχαν απελευθερωθεί. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι δούλοι δε διαθέτουν ελεύθερο φρόνημα και γι’ αυτό δεν μπορούν να αποτελούν ισότιμα μέλη μιας πόλης.
Δίκην υπέχειν και δικάζεσθαι
Γίνεται μια αναφορά σε μια από τις πιο σημαντικές λειτουργίες της πόλης, τα δικαστήρια, όπου όλοι οι πολίτες μπορούσαν να επιλύσουν τις διαφορές του.
Τούτο γάρ υπάρχει … κοινωνούσι
Σύμβολα στην αρχαιότητα ήταν οι συμβάσεις που ρύθμιζαν και τιμωρούσαν εμπορικά αδικήματα, ανάμεσα σε εμπόρους δύο διαφορετικών πόλεων. Αυτές οι συμβάσεις δεν έδιναν κανένα δικαίωμα στους πολίτες αυτούς να υποστηρίζουν ότι και οι δύο ανήκουν στην ίδια πολιτική κοινωνία.
Πολίτης δ’ απλώς …. κρίσεως και αρχής
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ο πολίτης πρέπει να συμμετέχει στις πολιτικές διαδικασίες και στα όργανα που βγάζουν τις πολιτικές αποφάσεις καθώς και στη δικαστική λειτουργία [κρίσεως] όπου εκφράζει δημόσια  τη γνώμη του. Βλέπουμε ότι ο Αριστοτέλης δεν απαιτεί από τον πολίτη να μετέχει στην οικονομική και την κοινωνική ζωή της πόλης αλλά να μετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή. Το αρχής συμβολίζει το γεγονός ότι όλοι οι πολίτες είχαν το δικαίωμα να εκλέγονται στα αξιώματα που τους αντιστοιχούσαν στο εισόδημα και στην ηλικία τους.
Πόλιν δε τό των τοιούτων … ζωής.
Ολοκληρώνοντας την ενότητα ο Αριστοτέλης ορίζει την πόλη. Από τον ορισμό του  «μέρους» περνάει στον ορισμό του «όλου». Οι πολίτες που είναι ποιοτικά [τοιούτων] και ποσοτικά [ικανόν] ανώτεροι οδηγούν στην αυτάρκεια της πόλης που τη φέρνει πιο κοντά στη επίτευξη του προορισμού της, της φυσικής της ολοκλήρωσης, την ευδαιμονία [ευ ζην]

 




Ενότητα 17

Δομικά στοιχεία
·         Το θέμα των πολιτευμάτων: 1] πόσα είναι 2] ποια είναι η φύση του καθενός τους. Ορθά πολιτεύματα είναι εκείνα όπου η εξουσία ασκείται για την εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος
·         Ποια πολιτεύματα είναι παρεκκλίσεις των ορθών: όταν η εξουσία ασκείται για την εξυπηρέτηση του ιδιαίτερου συμφέροντος
·         Ποιο πολίτευμα ονομάζουμε βασιλεία, αριστοκρατία, πολιτεία
·         Ποιες είναι οι παρεκκλίσεις και οι διαστρεβλώσεις των πολιτευμάτων: η τυραννία της βασιλείας, η ολιγαρχία της αριστοκρατίας, η δημοκρατία της πολιτείας
·         Τι εξυπηρετεί το καθένα από αυτά τα πολιτεύματα παρεκκλίσεις: η τυραννία το συμφέρον του μονάρχη, η ολιγαρχία το συμφέρον των πλουσίων, η δημοκρατία το συμφέρον των απόρων.
·         Κανένα από τα πολιτεύματα – παρεκκλίσεις δεν υπηρετεί το συμφέρον του συνόλου των πολιτών 

Ενότητα 18

Δομικά στοιχεία
·         Η διατύπωση του θέματος και οι δυσκολίες που υπάρχουν σχετικά με την άποψη ότι την εξουσία στην πόλη πρέπει να την ασκεί το πλήθος και όχι οι λίγοι και άριστοι
·         Ποια είναι τα αρνητικά κα ποια τα θετικά στοιχεία, όταν η εξουσία βρίσκεται στα χέρια των πολλών
·         Παραδείγματα που αποδεικνύουν τα πλεονεκτήματα των πολλών
·         Ποια είναι τα θετικά στοιχεία και ποιο το αρνητικό, όταν η εξουσία βρίσκεται στα χέρια των λίγων και άριστων ανθρώπων
·         Παραδείγματα που αποδεικνύουν τα πλεονεκτήματα των αρίστων.

Ενότητα 19

Δομικά στοιχεία
·         Ποια είναι τα είδη της δημοκρατίας
·         Το πρώτο είδος: κριτήριο η πιστή εφαρμογή της αρχής της ισότητας.
·         Σε τι συνίσταται η αρχή της ισότητας
·         Το δεύτερο είδος: κριτήριο η [όχι βέβαια μεγάλη] περιουσία
·         Το τρίτο είδος: κριτήριο η έλλειψη κάποιου κωλύματος
·         Το τέταρτο είδος: κριτήριο η ιδιότητα του πολίτη και η υπέρτατη αρχή ο νόμος.
·         Το πέμπτο είδος: κριτήριο η ισχύς όλων των προηγούμενων και υπέρτατη αρχή ο λαός, όχι ο νόμος
·         Ποιοι έχουν την πρωτοκαθεδρία στις δημοκρατικές πόλεις: οι άριστοι πολίτες.
·         Που κάνουν την εμφάνιση τους οι δημαγωγοί: εκεί που οι νόμοι δεν αποτελούν την υπέρτατη αρχή



Ενότητα 20

Ότι μέν ουν νομοθητητέον … φανερόν
Κατά τον Αριστοτέλη είναι υποχρεωμένη η πόλη να παρέχει την παιδεία σε όλους τους πολίτες, είναι δηλαδή ένα πολιτικό θέμα για το οποίο πρέπει να νομοθετήσουν. Μάλιστα ο νομοθέτης θα πρέπει να δώσει μεγάλη βαρύτητα στο ζήτημα της παιδείας των νέων γιατί αν οι νέοι δεν εκπαιδευθούν σωστά αυτό θα έχει ολέθριες συνέπειες για το πολίτευμα, αφού οι νέοι δε θα έχουν πάρει την παιδεία που θα τους κάνει να διατηρήσουν το πολίτευμα που ταιριάζει στην πόλη. Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι οι πολίτες εφόσον είναι με το μέρος του «όλου» της πόλης, θα πρέπει να περιμένουν από την πόλη να φροντίσει για την παιδεία τους. Η σωστή εφαρμογή της εξουσίας εξαρτάται αποκλειστικά από τη σωστή παιδεία των πολιτών. 
Ου γάρ ταυτά πάντες υπολαμβάνουσι … ήθος
Στην ενότητα αυτή ο Αριστοτέλης θέτει δύο σημαντικά ερωτήματα όσον αφορά την παιδεία. Τι πρέπει να  μαθαίνουν οι νέοι και ποιος είναι ο στόχος της παιδείας. Στην αρχαία Ελλάδα η αρετή και ο άριστος βίος ήταν πολύ σημαντικοί στόχοι και θεωρούσαν ότι η παιδεία θα πρέπει να κατευθύνεται καθαρά προς αυτήν την κατεύθυνση.
Διάνοιαν-ήθος
Η διάνοια και το ήθος είναι τα δύο εσωτερικά χαρακτηριστικά τα οποία δημιούργησαν διχογνωμία για το που πρέπει να απευθύνεται η παιδεία , στο νου ή στο χαρακτήρα.
Εκ της εμποδών παιδείας
Όταν μιλάμε για παιδεία εννοούμε την ανάγνωση και γραφή, τη γυμναστική, τη μουσική και τη ζωγραφική. Βλέπουμε ότι σκοπός της είναι να εξασκηθεί και το σώμα και ο νους.
Περί τε των πρός αρετήν …. Αυτής
Κατά τον Αριστοτέλη το χαρακτηριστικό της αρετής βρίσκεται στους πολίτες και απλά πρέπει να καλλιεργηθεί με την παιδεία. Ο Αριστοτέλης διακρίνει την αρετή σε διανοητική και ηθική.
Τήν αρετήν ου τήν αυτήν ευθύς πάντες  τιμωσι
Ο Αριστοτέλης τονίζει το γεγονός ότι, ενώ όλοι υπηρετούν την ιδέα της αρετής, ο καθένας τη σημασιοδοτεί διαφορετικά.
Ότι μέν ουν τα αναγκαία … μή βάναυσον
Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι υπάρχουν έργα που ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους και  αυτά που ταιριάζουν σε ανελεύθερους ανθρώπους. Τα ελευθέρια έργα είναι έργα που ωφελούν τους ανθρώπους γιατί τους οδηγούν στην αρετή ενώ τα «ανελευθέρια» έργα τους οδηγούν προς την αντίθετη κατεύθυνση.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου